Geneza i znaczenie s?owa: Amen

Amen oznacza w potocznym t?umaczeniu "na pewno", "wierno??". To judaistyczna i chrze?cija?ska uroczysta formu?a ko?cz?ca i zarazem potwierdzaj?ca modlitw? lub hymn, tak?e w tekstach biblijnych. S?owo "amen" jest tak?e u?ywane jako zwrot w rodzaju "niech tak b?dzie", „niech tak si? stanie”.

Na Bliskim Wschodzie termin ten pierwotnie oznacza? potwierdzenie przysi?gi ?o?nierskiej (Asyria) - odpowiednik dzisiejszego "tak jest", "rozkaz" lub "wykonam". Jego wypowiedzenie po wys?uchaniu modlitw i b?ogos?awie?stw zast?powa?o ich odmówienie - w staro?ytno?ci niewiele osób zna?o modlitwy na pami??. Przewa?nie s?owo "amen" wyst?puje w Starym Testamencie w kontek?cie sakralno-kultowym, oznacza odpowied? na s?owo Bo?e, Bo?e obietnice, gro?by itp. Czasem te? jest odpowiedzi? jednostki lub wspólnoty na doksologi?. W obu przypadkach oznacza ?ywe potwierdzenie.

W Ksi?dze Powtórzonego Prawa znajdujemy wiele o?wiadcze? Lewitów, na które ludzie odpowiadaj? amen. 1 Ksi?ga Kronik (16, 36) wskazuje na to, ?e w czasach Króla Dawida, drugiego króla Izraela, 1000 lat p.n.e., ludzie odpowiadali amen, gdy s?yszeli b?ogos?awie?stwo: "Niech b?dzie b?ogos?awiony Jahwe, Bóg Izraela teraz i na wieki." Dwoisto?? znaczenia s?owa Amen zanik?a ca?kowicie w przek?adach - Septuaginta i Wulgata t?umacz? s?owo amen przez tryb ?ycz?cy (gr. genoito, ?ac. fiat - niech si? stanie). Septuaginta zachowuje jednak hebrajsk? posta? s?owa "amen", gdy stanowi ono aklamacj? liturgiczn?. Nie ca?kiem jasny jest fragment Iz 65,16, w którym zosta?o u?yte wyra?enie "Bóg Amen" - pocz?wszy od Septuaginty, t?umaczy si? ten fragment najcz??ciej wyra?eniem "prawdziwy Bóg" lub "wierny Bóg". W Nowym Testamencie jest u?yte, jako imi? Jezusa: "Anio?owi Ko?cio?a w Laodycei napisz: To mówi Amen, ?wiadek wierny i prawdomówny, Pocz?tek stworzenia Bo?ego" (Ap 3, 14). M?drcy Talmudu dostrzegaj? wielkie znaczenie tego s?owa. Rabbi Hanina wskazuje na to, ?e trzy litery, z których zbudowane jest amen (EMN) s? pierwszymi literami El Melech Neeman ("Bóg, Król Prawdziwy"). W ten sposób amen stanowi potwierdzenie Boskiego Królestwa.

Halacha (prawo ?ydowskie) mówi, ?e ka?dy, kto s?yszy kogo? innego, wymawiaj?cego b?ogos?awie?stwo, powinien odpowiedzie? na zako?czenie amen. Amen oznacza tak?e imi? demona oraz egipskiego boga ?ycia i p?odno?ci z g?ow? barana. Ko?cowe amen wypowiadane po ka?dej modlitwie nie jest zako?czeniem, ale jest potwierdzeniem zawsze pierwszego s?owa: „wierz?” oraz „niech si? stanie.” Nadaj? one s?owu „Amen” znaczenie zwyk?ego ?yczenia, gdy tymczasem ma ono o wiele bardziej wyrazisty sens.

„Amen” jest przymiotnikiem u?ywanym cz?sto równie? w sensie przys?ówkowym: pewny, sta?y, wierny, prawdziwy. Ma odniesienie do prawdy; w Biblii zawiera w sobie koncepcj? sta?o?ci, pewno?ci i wierno?ci. Wspomniane okre?lenie „Bóg Amen” oznacza, ?e Bóg jest wierny, to znaczy potrafi przemieni? w „tak”, w „amen” to, co obiecuje. Bóg nie zawodzi tego, kto w Niego wierzy. Wiara w Boga to postawa rodz?cego pewno?? zaufania, opartego na poznaniu Boga, Jego zbawczych dzia?a? i Jego obietnic.

W liturgii chrze?cija?skiej amen zachodzi w ró?nych sytuacjach w znaczeniu afirmacji, potwierdzenia, stanowi wi?c rodzaj wyznania wiary, przylgni?cia do prawdy, b?d? w formie potwierdzenia afirmacji. Podobne znaczenie ma wypowiadanie amen przy przyjmowaniu komunii ?wi?tej. Na zako?czenie Wyznania wiary (Credo), jest potwierdzeniem wypowiadanego w liczbie pojedynczej wyznania Credo (ja wierz?). U Izajasza (65,16) znajduje si? wyra?enie: „Bóg prawdy, Bóg Amen”. Równie? Jezus Chrystus jest Amen (Ap 3,14): „To mówi Amen, ?wiadek prawdomówny i wierny”. W Nim spe?ni?y si? wszystkie Bo?e obietnice.

„Amen” przywo?uj?ce na my?l trwa?o?? i wierno?? wyznacza w?a?ciw? perspektyw? dla rozwa?ania aktu wiary w sensie chrze?cija?skim, z uwagi w?a?nie na to, ?e s?owo wierzy? ma ten sam korze?, co „amen”. Wspó?czesny teolog trafnie opisuje akt wiary w takich s?owach: „Wierzy?, to znaczy - mówi? Bogu «amen», to znajdowa? w Nim w?asny punkt oparcia i pewno??; wierzy? to pozwoli? na to, aby Bóg by? Bogiem, czyli uzna? Go za jedyny fundament i ?ród?o sensu ?ycia. Wiara zapewnia cz?owiekowi oparcie i fundament, sens i cel, tre?? i spe?nienie, wyzwala od niesta?o?ci, od poczucia braku celu, od pustki w?asnej egzystencji. W wierze cz?owiek mo?e i powinien si? zaakceptowa?, bo zosta? zaakceptowany przez Boga” (W. Kasper).

Wiara ta pozwala, by cz?owiek w poszukiwaniu Boga uzna? Go za jedyny Absolut, który przyj?? widzialny i ludzki kszta?t w Jezusie Chrystusie. Wiara ta relatywizuje wszystko, nie w tym sensie, ?eby usuwa?a to, co nie jest Bogiem, ale w tym sensie, i? ka?dej rzeczy wyznacza w?a?ciwe jej miejsce, miejsce wzgl?dne, nie absolutne. Fundamentalna wiara zamieszkuje w cz?owieku. Bez niej prawdopodobnie nie mo?na by ?y?. Ta kapitalna wiara porusza?a nas cz?sto przez pod?wiadome prze?wiadczenie, ?e istnieje jaka? podstawa, na której wszystko spoczywa i która czyni sensownym ludzkie ?ycie i ludzk? ?mier?. Chrze?cija?ska wiara nadaje miano tej podstawie: jest ni? Bóg Jezusa Chrystusa, Bóg wiarygodny, gdy? - jak mówi Jezus w Ewangelii ?w. Jana - tak [...] umi?owa? ?wiat, ?e Syna swego Jednorodzonego da?, aby ka?dy, kto w Niego wierzy, nie zgin??, ale mia? ?ycie wieczne (J 3,16). Imieniem tego wiarygodnego Boga jest „Mi?o??” (1 J 4,8).

Wypowiadaj?c w?a?nie to s?owa wierzymy we wszyskie obietnice Bo?e, które daj? nam nadziej? i stanowi? trwa?e podwaliny naszego chrze?cija?stwa.


Autor: Joanna Czebatul


Komentarze