Maryja - Matka Boga, Ko?cio?a, cz?owieka

Czczona od wieków, otaczana kultem, nazywana Królow?, Matk?, Wspomo?ycielk?. Znana z Biblii i z historii. Symbol czysto?ci i macierzy?stwa. Patronka wielu ko?cio?ów i miejsc ?wi?tych. Maryja nale?y do najwa?niejszych postaci nie tylko w chrze?cija?stwie, ale i w innych religiach. Jest obecna nie tylko na kartach Pisma ?wi?tego, ale i w liturgii Ko?cio?a, w sztuce, literaturze… Co jaki? czas pojawia si? tak?e jako ta, która cudownie si? objawia, przekazuje ?wiatu przestrogi i przynosi ukojenie. Maryja to przede wszystkim Matka Chrystusa, ale przez wielu uznawana za Matk? ka?dego cz?owieka. Co dok?adnie wiemy o Jej ?yciu? Jakie posiada miejsce w teologii? Z czym zwi?zany jest kult maryjny? Spróbujemy przybli?y? nieco odpowiedzi na te pytania.

Z Ewangelii ?w. ?ukasza dowiadujemy si?, ?e Maryja by?a ?on? Józefa, m?od? mieszkank? Nazaretu, pobo?n? dziewic?. Zosta?a wybrana na Matk? Bo?ego Syna i mimo wielu obaw przyj??a pro?b? Archanio?a Gabriela. Jest wi?c Maryja t?, która zaufa?a Bogu i posz?a drog?, jak? On dla niej przygotowa?. O wcze?niejszych latach ?ycia Maryi nie mamy pewnych informacji, wiele pochodzi z apokryfów i nie zosta?o potwierdzonych. Wed?ug licznych poda? rodzicami Maryi byli Joachim i Anna. D?ugo oczekiwali potomstwa, dlatego obiecali Bogu, ?e je?li ten obdarzy ich dzieckiem, oddadz? je na Jego s?u?b?. Anna mia?a wizj?, w której Anio? oznajmi? jej, ?e urodzi dziecko, które ca?y ?wiat otoczy czci?. Po dziewi?ciu miesi?cach urodzi?a si? w?a?nie Maryja, któr? od 3 roku ?ycia mieli wychowywa? kap?ani. Legendy i apokryfy opisuj? tak?e zwi?zek Maryi i Józefa. Po uko?czeniu 14. roku ?ycia mia?a Ona wróci? ze ?wi?tyni do rodzinnego domu, aby wyj?? za m??. Nie zgodzi?a si? jednak ze wzgl?du na z?o?one ?luby czysto?ci. Kap?ani postanowili zatem skorzysta? z pomocy Ducha ?wi?tego – zaprosili kawalerów z rodu Dawida, nakazali im z?o?y? na o?tarzu ga??zki, a ten, na którego ga??zce usiad? go??b, mia? zosta? m??em Maryi. Wybra?cem Ducha ?wi?tego okaza? si? w?a?nie Józef.

Hebrajska forma imienia Maryja brzmi Mariam i oznacza napawa? rado?ci?. Natomiast egipskie meri-jam t?umaczy si? jako ukochana przez Boga. Oba te znaczenia w?a?ciwie oddaj? powo?anie, do jakiego Stwórca wezwa? Maryj?. Katechizm Ko?cio?a Katolickiego podkre?la rol? Matki Jezusa w planie zbawienia. Bóg wybra? kobiet?, aby da?a nowe ?ycie – porodzi?a Chrystusa, a jednocze?nie przyczyni?a si? do zmazania skutków grzechu pierworodnego. Wcze?niej przez grzech innej kobiety – Ewy, ludzko?? utraci?a ?ycie wieczne. Maryja naprawia konsekwencje czynu Ewy, ca?kowicie zawierzaj?c Bogu i zgadzaj?c si? z Jego wol?.

Jako Rodzicielka samego Chrystusa Maryja nazywana jest Matk? Bo?? (Theotokos). Wspó?cze?nie okre?lenie to jest bardzo popularne i raczej nikt nie w?tpi w jego s?uszno??. Jednak niegdy? wynika?y z tego tytu?u liczne kontrowersje. W V w. pojawi? si? spór, czy wypada nazywa? Maryj? Matk? Bo??, skoro dzi?ki niej Jezus zyska? tylko cz?owiecze?stwo, a nie bosko??. Dyskusj? zako?czy?a decyzja soboru efeskiego, który odby? si? w 431 r. Zebrani biskupi orzekli, ?e Jezus posiad? cechy zarówno cz?owiecze, jak i boskie i nie nale?y ich rozdziela?. W nazywaniu Maryi Matk? Bo?? nie ma zatem ?adnej herezji, poniewa? pocz??a i urodzi?a Jezusa ju? ubóstwionego, a dzi?ki temu sama sta?a si? ?wi?t?. Kwesti? sporn? bywa tak?e sprawa dziewictwa Maryi Panny. Niektórzy badacze uznaj?, ?e biblijne s?owo dziewica oznacza?o po prostu niezam??n? kobiet?. Ko?ció? katolicki od samego pocz?tku istnienia podkre?la? jednak ca?kowit? czysto?? Maryi – zarówno przed, jak i po narodzinach Jezusa. ?w. Tomasz z Akwinu poucza?, ?e odrzucanie dziewictwa Maryi jest to?same z odrzucaniem bosko?ci Chrystusa. Maryja nie tylko pozosta?a dziewic?, ale ju? urodzi?a si? bez zmazy grzechu pierworodnego. Bóg od samego pocz?tku istnienia Maryi powo?a? J? do ?wi?to?ci i macierzy?stwa zarazem. W kalendarzu liturgicznym Uroczysto?? Niepokalanego Pocz?cia Naj?wi?tszej Maryi Panny obchodzimy 8. grudnia – podczas Adwentu, czyli oczekiwania na Narodzenie Pa?skie. Wspomnienie czysto?ci Matki Bo?ej w?a?nie w tym okresie przypomina o istotnej roli, jak? odegra?a w tajemnicy zbawienia.

Innym wa?nym tytu?em, jakim nazywa si? Maryj?, jest okre?lenie Matka Ko?cio?a. Jak podaje Ewangelia, Maryja trwa?a w wieczerniku wraz z Aposto?ami i ca?ym Ko?cio?em w oczekiwaniu na Zes?anie Ducha ?wi?tego. Obecno?? Maryi jest zatem konieczna dla zaistnienia Ko?cio?a. Oficjalnie tak? godno?? Maryi uznano na II Soborze Watyka?skim w 1964 roku (m.in. dzi?ki dzia?aniom polskich biskupów), ale ju? wcze?niej uznawano J? za Matk? wspólnoty, cz?onków Chrystusa, itp… Od kilkudziesi?ciu lat Maryja jest kanonicznie nazywana Matk? Ko?cio?a, czyli ca?ego ludu chrze?cija?skiego, zarówno wiernych, jak pasterzy, którzy wszyscy zw? J? najukocha?sz? Matk?. Z tytu?em Matki wi??e si? tak?e oddanie ka?dego cz?owieka pod jej opiek?. Chrystus, umieraj?c na krzy?u, powierzy? swojego ucznia Matce, a Matk? uczniowi. Wed?ug interpretacji Ko?cio?a gest cierpi?cego Jezusa oznacza, ?e swoj? Matk? uczyni? Matk? wszystkich ludzi, a sam sta? nam si? bratem. Do dzi? Maryja jest dla wielu wierz?cych najwi?kszym pocieszeniem. Jak kochaj?ca matka poucza i pomaga powróci? na dobr? drog?. Ona te? najlepiej rozumie los cz?owieka, bo sama dozna?a wielu cierpie?, a mimo to nigdy nie zw?tpi?a w Bo?? mi?o??.

Zaufanie wobec Maryi i wiara w Jej mi?osierdzie objawia si? kultem maryjnym, zw?aszcza w katolicyzmie i prawos?awiu. Dla protestantów Maryja jest osob? godn? szacunku, ale wszelkie oddawanie czci innym postaciom ni? Trójca ?wi?ta uznawane jest za ba?wochwalstwo. Katolicyzm natomiast traktuje Maryj? jako po?redniczk? mi?dzy lud?mi a Bogiem, co jest tradycj? si?gaj?c? wczesnego chrze?cija?stwa. Zauwa?my, ?e najstarsza zachowana polska pie?? to Bogurodzica. Utwór ten przetrwa? wieki i jak si? przypuszcza, ?piewany by? nie tylko jako pie?? religijna, ale jako hymn pa?stwa polskiego. Od najdawniejszych czasów Maryja by?a traktowana jako Or?downiczka. Poza hymnami maryjnymi do przejawów kultu nale?y tak?e otaczanie czci? pewnych miejsc, w których Maryja dzia?a w szczególny sposób. W Polsce takim miejscem jest Jasna Góra, gdzie ju? od XIV wieku pielgrzymuj? rzesze wiernych, aby odda? pok?on Matce Boskiej. Szczególnym wyrazem opieki Maryi sta?a si? zwyci?ska obrona Cz?stochowy w czasie potopu szwedzkiego. Najstarszym polskim sanktuarium jest natomiast Górka Klasztorna w województwie wielkopolskim. Tam podobno pod koniec XI wieku Maryja ukaza?a si? prostemu pasterzowi, natomiast woda z tamtejszej studzienki posiada w?a?ciwo?ci uzdrawiaj?ce. Do wa?nych sanktuariów maryjnych w Polsce nale?y tak?e Liche?, gdzie znajduje si? Ko?ció? Matki Boskiej Bolesnej, Kalwaria Zebrzydowska, ??cz?ca kult Maryi i cierpi?cego Jezusa, czy podhala?ski Lud?mierz, który w czasie jednej ze swoich pielgrzymek odwiedzi? b?. Jan Pawe? II.

Kult maryjny obejmuje oczywi?cie nie tylko Polsk?, ale ca?y ?wiat. Najbardziej znanym miejscem, w którym objawi?a si? Maryja, jest portugalska Fatima. Tam w 1917 roku, 13 dnia ka?dego miesi?ca mi?dzy majem a pa?dziernikiem, Matka Boska ukazywa?a si? trójce dzieci i przekaza?a im tzw. tajemnice fatimskie. Znane miejsca maryjnego kultu znajduj? si? we Francji – Lourdes i La Salette. W pierwszym z nich Maryja mia?a ukaza? si? kilkana?cie razy Bernadecie Soubirous, w drugim – dwojgu pastuszkom. Oba te miejsca czczone s? od XIX wieku. Najliczniej odwiedzane sanktuarium znajduje si? jednak nie w Europie, ale w Meksyku. W miejscowo?ci Guadelupe Maryja ukazywa?a si? Juanowi Diego, a za Jej po?rednictwem ochrzczono tam miliony Indian. Najstarszym miejscem maryjnego kultu jest z kolei Efez. To tam prawdopodobnie po Wniebowst?pieniu Jezusa przyby?a Maryja wraz z Janem i tam mia?o nast?pi? Jej Wniebowzi?cie. Pierwsi chrze?cijanie cz?sto ??czyli dot?d wyznawany kult Wielkiej Matki z kultem maryjnym.

Maryja to nie tylko wa?na posta? dla chrze?cijan. Uznaj? j? równie? i szanuj? muzu?manie, nazywaj?c nasz? Pani?. Wiele koranicznych przekazów na temat Matki Jezusa pokrywa si? z informacjami biblijnymi. Wyznawcy islamu równie? uznaj? dziewictwo Maryi, ale nie traktuj? Jej jako Matki Bo?ej. Dla muzu?manów Jezus nie by? Synem Boga, ale jednym z proroków. Obecno?? Maryi w islamie – religii tak ró?nej od chrze?cija?stwa – ?wiadczy o wyj?tkowo?ci tej postaci.

Maryja od pocz?tku chrze?cija?stwa otaczana by?a nale?nym szacunkiem. Kult maryjny jest wyrazem g??bokiej wiary w wstawiennictwo Matki Chrystusa u samego Boga. Ona jest t?, która dzi?ki swojej czysto?ci pokona?a Szatana i pozwoli?a cz?owiekowi narodzi? si? do ?ycia wiecznego. Inspirowa?a twórców, sta?a si? wzorem macierzy?stwa i spe?nienia Bo?ej woli. Do niej modlili si? wielcy ?wi?ci – Dominik, Maksymilian Maria Kolbe, a tak?e papie? Jan Pawe? II, którego s?owa oddania Maryi Totus tuus sta?y si? dewiz? ca?ego pontyfikatu.


Marta Szczepanowska  


Komentarze